Câu Lạc Bộ
The Vietnamese Historical and Cultural Performing Arts Foundation
PO Box 1571 - Westminster, CA 92684-1517 - (949) 786-6840
©2003 Hùng Sử Việt

Tỉnh Lào Cai: Văn Hóa - Lễ Hội - Lịch Sử







































                                                                   Tỉnh Lào Cai

Lào Cai: là một tỉnh cao nguyên phía bắc, sát biên giới Hoa Việt (tỉnh Vân Nam), với 203 km
đường biên giới, phía tây giáp Lai Châu, Đông giáp Hà Giang và phía nam giáp Yên Bái, Sơn
La, cách Hà Nội khoảng 260 km (160 Miles). Đây là vùng núi rừng dày đặc, sông suối thác
ghềnh chằng chịt, một trong những tỉnh nghèo của Việt  Nam (GDP/capita = US$185), diện
tích khoảng 8000 km2, dân số trên nửa triệu, có 1 thị xã là  Cam Đường và 8 huyện: Mường
Khương, Bát Xát, Bắc Hà, Bảo Thắng, Sa Pa, Bảo Yên, Than Uyên và Văn Bàn, trong đó Sa
Pa nổi tiếng là nơi nghỉ mát đẹp.

Lào Cai có nhiều sắc dân: Việt (Kinh),
H’Mông, Tày, Nùng, Dao, Thái, Giáy, Lự, Bố Y,
Kháng, La Chi, Phù Lá (Xá Phó), Hà Nhi, Mường, La Ha.
Núi  Phan Xi Păng (Fansipan) ở phía bắc cao nhất. Đặc biệt sông Hồng phát xuất từ tỉnh Vân
Nam bên Tàu chảy qua tỉnh Lào Cai và chia tỉnh này ra làm hai, ruộng lúa bậc thang và
đường giao thông huyết mạch (đường xe lửa, sông Hồng), nối liền Vân Nam (Trung Quốc)
với Việt Nam.

Văn Hóa và Lễ Hội:

Lào Cai có nhiều sắc dân, văn hóa ở đây rất đa dạng. Đặc sắc nhất là những buổi chợ
phiên (Lào Cai có 14 chợ), tập trung mua bán, giao lưu văn hóa (múa hát , chơi khèn, thổi
sáo) và là nơi trai gái hò hẹn, tự tình (còn gọi là chợ tình).
Người
Tày có lối hát giao duyên (hát lượn, Phong Slư).
Người
Mường hát Xéc bùa, hát bọ mẹng, hát đồng dao, hát ru.
Người
Dao thích múa.
Người
Thái múa xuè sạp, hát thơ.
Người
H’Mông thích thổi khèn (khèn lá, đàn môi để gọi người tình).

Lào Cai có 24 lễ hội trong năm, như: hội Tết “Nhảy” của người Dao Đỏ,  hội “Gấu Tào” của
người H’Mông, hội “Lồng Tồng” của người Tày, hội “Roóng Poọc” của người Giáy ở Sapa,
hội “Khu già già” của người Hà Nhi ở Bát Xát...

Hội múa xoè ở Tà Chải: của người Tày ở Tà chải, Sapa (15 tháng giêng) suy tôn Thần
Nông. Chiêng trống thúc dục dân làng nối rộng vòng xoè – xoè cộng đồng, xoè đôi, xoè bốn,
chạm vai (tỏ tình), xoè bắt cá, cuối cùng là xoè chào.
Hội chơi núi mùa xuân (Gấu Tào, Sán Sải): Của người H’Mông, sau Tết Nguyên Đán, diễn
ra trên khu đồi, để cầu may, cầu con...Có nhiều trò chơi như thi bắn súng, thi hát,và mở tiệc
đãi khách.
Tết Nhảy của người Dao Đỏ. Tổ chức trong nhà ông trưởng họ Lý, Bàn, và Triệu, do một
tốp thanh niên nhẩy múa 14 điệu khác nhau.
Hội Lồng Tồng của người Tày: Cầu được mùa, được phúc, cúng thần, cúng cây còn ngoài
ruộng. Có nhiều cuộc vui.
Lễ hội Roóng Poọc của người Giáy: Ở Sapa, vào tháng giêng, cầu mùa, cầu yên. Ở giữa
bãi đất bằng phẳng dựng một cây còn, trên có dán giấy đỏ, vàng. có 6 quả còn do các cô
gái chưa chồng tết, có dải tua. Trò chơi ném còn, kéo co (nam phải thắng nữ). trai gái có dịp
tâm tình, đàn môi, lời hát.
Lê lập tịch của người Dao: Con trai đến tuổi 14-15 đến làm lễ, nhẩy từ tháp cao xuống
lưới võng. Có múa hát, múa trống đất, múa sạp, múa gà.
Lễ hội đền làng Lão Nhai (tên gọi cũ, nay là Lào Cai): Tổ chức vào tháng giêng, tại đền
Thánh Mẫu, Thiên Hậu nương nương, có đám rước, cầu bình yên. nhiều trò vui như thổi
cơm thi, múa hát.

Thắng cảnh:  
Đền Mẫu: Xây từ thế kỷ 18 ở làng Lão Nhai ngay ngã ba sông Hồng và sông Năm Thi (tín
ngưỡng thờ Mẫu cũa người Việt cổ).
Đền Thượng: Cách đền Mẫu 300m, thờ Trần Hưng Đạo, xây từ thế kỷ 19, có cây đa cổ thụ.
Đền Bảo Hà: Thờ ông Hoàng Bảy (anh hùng đánh giặc Tàu), xây thế kỷ 17, (triều đình nhà
Lê phong “Trấn An Hiển Liệt”).
Sa Pa: Ở độ cao 1600 m, cách Hà Nội 333 km, cách Lào Cai 38 km. Khí hậu mát mẻ,( 15-18
độ C), mùa đông lạnh , có khi có tuyết. Mưa nhiều vào tháng 5-8. Phía tây Sa Pa là dẫy núi
Hoàng Liên Sơn, nơi đây có đỉnh núi Phan xi Păng cao 3143 m (leo núi rất hấp dẫn). Ngoài
ra còn thác Bạc, cầu Mây, cổng Trời, hang động Tả Phìn. Phiên chợ (chợ tình) và tối thứ bảy
mỗi tuần.
Núi Phan Xi Păng: Là ngọn núi cao nhất ở Đông Dương, bên cạnh còn các ngọn Lang
Cung, Pu Luang, Sa Pin) cao hơn 3000 m. Phía dưới là thung lũng
Mường Hoa. Có nhiều
loại thực vật, một số thuộc quí hiếm. Sa Pa là nơi nghỉ mát và leo núi.
Bãi đá cổ Sa Pa: Nhiều tảng đá chạm khắc cổ trong thung lũng Mường Hoa (rộng 8 km2).,
xen giữa những ruộng bậc thang.  Hòn Bố dài 15 m, có chạm khắc có thể là chữ cổ.  Có đá
vợ, đá chồng, đàn hổ đá và bia khắc chữ cổ...có từ lâu đời.
Khu du lịch núi Hàm Rồng : Cao 2000 m, gồm nhiều dẫy đá nhấp nhô, giống một con rồng
khổng lồ uốn khúc, nằm phục (chuyện cổ núi Hàm Rồng , 3 anh em Rồng theo lệnh Ngọc
Hoàng tìm chỗ trú ngụ. Em rồng chạy chậm lạc vào khu sư tử, phải co người há miệng để tự
vệ, sau đó hóa đá thành Hàm Rồng nhìn về hướng Hoàng Liên Sơn nơi hai người anh rồng
đến trước đợi em – cũng hóa đá nhìn về phía Lào Cai).
Thác Bạc: Gần quốc lộ, cách Sa Pa 12 km, nước đổ xuống từ độ cao 100 m.  
Cầu Mây: Cầu treo bắc qua sông Mường Hoa, cách Sa Pa 17 km về phía đông.
Hang động Tả Phìn: Cách Sa Pa 12 km về hướng đông bắc, trong dẫy núi đá vôi thuộc
Hoàng Liên sơn. Cửa hang cao 5 m, rộng 3 m, lối đi xuyên xuống đất, vào sâu 30 m. Có
nhiều tảng đá giống hình mẹ bồng con, tiên, mâm xôi. nhũ đá lóng lanh mầu ngọc bích. (gần
đó có Bản Tả Phìn của người Dao và H’Mông)
Chợ Sa Pa: Đây là khu “chợ tình” họp mỗi chiều tối thứ bẩy của ngưòi Dao và H’Mông, nơi
mua bán thương mại, và tối đến là nơi trai gái gặp gỡ, ca hát, tỏ tình qua tiếng sáo, khèn,
đàn môi.
Nước khoáng Tắc Kô: Ngọt , mát, ở Mường Tiên, có thể dùng để chữa bệnh và dùng làm
nước uống.
Chợ phiên Bắc Hà: Cách Sa Pa 80 km, lớn nhất vùng cao, trao đổi hàng hóa, gặp gỡ, có
món “thắng cố” (chảo canh) ngưòi H’Mông ưa thích.
Chợ Mường Hum: Ở Bát Xát cách Lào cai 20 km đường đèo, họp vào chủ nhật hàng tuần,
cạnh một con suối trong vắt nơi thung lũng nhỏ.
Lâu đài Yến Chao: mầu trắng, là một pháo đài phòng thủ ở huyện Bắc Hà (bản Nà Hối
Thổ), là nơi ở của Hoàng Yến Chao (sau con là Hoàng A Tưởng).
Hang động Mường Vi: Chiều sâu hơn 1 km, trong hang rộng, có nhiều cửa, nhiều nhũ đá
thiên hình vạn trạng, có hình Phật, tiên, ruộng bậc thang...Gõ nhẹ vào thành hang, có tiếng
vang như đàn đá ở Tây Nguyên.
Suối thác Cốc San: Cách Lào Cai khoảng 5 km về phía tây nam. Suối Cốc San bắt nguiồn
từ dẫy Hoàng Liên Sơn, chảy qua Sa Pa, Bát Xát và đổ vào sông Hồng ở địa phận Là Cai.
Đoạn suối đẹp nhất thuộc địa phận Cốc San, huyện Bát Xát, dài 2 km, có hàng chục thác lớn
nhỏ (thác cao và đẹp nhất là Sam Ca – ba chân), Hua Ly, Phai Na.

Lịch sử:
Năm 1257
, Mông Cổ sai 3 sứ giả bắt vua Trần Thái Tông thần phục. Vua ta không chịu, bắt
giam sứ giả.
Ngột Lương Hợp Thai bèn mang quân từ Vân Nam sang địa phận nước ta, đi đường sông
Thao giang, tỉnh Hưng Hóa xuống đánh Thăng Long. Quân ta địch không nổi phải rút lui và
bỏ thành Thăng Long. Giặc Mông Cổ vào thấy ba sứ giả còn bị trói, một bị chết bèn nổi giận
xua quân chém giết già trẻ ngoài thành.
Được ít lâu, quân Mông cổ không quen thủy thổ, mệt mỏi, bị quân ta phản công phải bỏ chạy
về Tàu (đi đường mệt mỏi không cướp phá gì, nên dân gọi là giặc Phật).

Năm 1427 quân Minh do Mộc Thạnh, Từ Hanh, Đàm Trung chỉ huy đem quân từ Vân Nam
sang đánh cửa Lê Hoa, phối hợp với tướng Liếu Thăng, Lương Minh, Hoàng Phúc, đánh
cửa Ba Lụy (Nam Quan) để viện binh cho Vương Thông vừa thua lớn tại Tụy Động.
Ngày 20 tháng 9 năm Đinh vị (1428), Liễu Thăng bị chém tại Mã Yên Sơn (Chi Lăng), Lương
Minh tử trận, Lý Khánh tự tử, Hoàng Phúc bị bắt sống, Thôi Tụ phải chém, toàn bộ viện binh
thảm bại. MộcThạnh được tin sợ quá bỏ chạy về Vân Nam, bị quân ta phục kích chém giết
hàng vạn.

Nam 1979 , quân Tàu (Trung Hoa Cộng Sản) tràn qua biên giới tàn phá tỉnh Lào Cai, sau đó
rút đi. Đến năm 1993, biên giới Hoa Việt tại Lào Cai  mới mở lại

(Song Thuận biên soạn)

Sách tham khảo:
-        Việt Nam sử Lược - Trần trọng Kim
-        Non nước Việt Nam – Sách hướng dẫn du lịch
-        Tài liệu trên internet (Wikipedia)