Câu Lạc Bộ
The Vietnamese Historical and Cultural Performing Arts Foundation
PO Box 1571 - Westminster, CA 92684-1517 - (949) 786-6840
©2003 Hùng Sử Việt

B – 2 Hà Tĩnh

  Một tĩnh thường bị Nghệ An đồng hóa ( thành Nghệ Tĩnh ), nhưng có nhiều  cá tính
l
ảnh thổ, tài nguyên, văn hóa… khác biệt .

Thuở các vua Hùng Vương dựng nước, vùng đất Hà Tĩnh tên là bộ Cửu Đức, một trong 15 bộ
của nước Văn Lang. Năm Minh Mạng thứ 12 ( 1831 ), nhà Nguyễn cắt hai phủ Thọ Đức (
trước đó là Đức Quang ) và Hà Hoa của Nghệ An thành lập tỉnh Hà Tĩnh . Năm 1975 , Hà Tĩnh
và Nghệ An bị hợp nhất lại thành tỉnh Nghệ Tĩnh.
Năm 1991, tỉnh Hà Tĩnh được tái lập .

Địa hình đồi núi chiếm 80 % diện tích tĩnh, chia cắt mạnh, hình thành  nhiều vùng sinh thái
khác nhau. Phía tây, đĩnh Rào Cỏ cao 2 235 m, là một kéo dài dãy Pu Lai Leng ( Nghệ An ).
Sườn Đông Rào Cỏ, bao trùm diện tích khá khá rộng  của Nghệ An và Hà Tĩnh kéo dài tới
thung lũng Hương Khê. Địa thế hiểm trở của dãy núi này  đã giúp Phan Đình Phùng  xây
dựng căn cứ chống giặc xâm lăng,  suốt mười mấy năm trời. Vùng đồi núi Hương Khê chỉ cao
200 – 300m, nhưng được cấu tạo bởi nhiều lọai đá khác nhau, với sự hiện diện của các sông
Ngàn Sâu, Ngàn Phố, quanh co uốn khúc. Đường xe lữa Bắc Nam chạy ngang qua đây, để
tránh vùng duyên hải nhiều cát và hay bị lũ lụt. Một nhánh sông Gianh ( còn có  những tên
khác là Linh Giang, Rào hay Nguồn Nậy ) là Rào Tró hay Nguồn Tró, bắt nguồn ở huyện Cẩm
Xuyên( Hà Tĩnh ), chảy qua huyện Kỳ Anh ( Hà Tĩnh ) rồi mới đổ  vào Rào Nậy ở huyện Tuyên
Hóa ( Quảng Bình ).

Dãy núi Trường Sơn ở Hà Tĩnh chạy ra gần biển, nên các đồng bằng duyên hải Hà Tĩnh: Can
Lộc, Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh vừa nhỏ, vừa nghèo
. Vài thung lũng rộng hơn ở phía
trong, giáp Lào như thung lũng huyện Hương Khê( 17 500 ha ), thung lũng hai sông Hà Tĩnh
là Ngàn Phố và Ngàn Sâu  ( tổng cọng 21 000 ha ) .  

Hà Tĩnh  có một qúa trình văn vật nhiều thiên niên kỷ, không ngừng sáng tạo ở các di chỉ
khảo cỗ rú Dầu , rú Cơm, hệ thống cồn sò điệp Thạch Lạc , Thạch Lâm, đồ sắt Vân Chàng,
Minh Lang, đồ đồng Đức Lâm, đồ mộc Thái Yên, lụa Hạ, vải Hồ…Công cuộc giữ nước đã để
lại hàng chục thành quách, như bức lũy cổ ,đắp ghép từ thế kỷ thứ tư trên dãy Hòanh  Sơn (
Đèo Ngang ). Lý Bí hay Lý Bôn,  lúc đầu làm quan với nhà Lương, chức Giám quân Cửu Đức,
Đức Châu ( huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh ngày nay ), nhưng sau đó bỏ quan  về quê khởi nghĩa
chống quân Lương. Tháng 5 năm 542, Lý Bí đánh tan cuộc phản công thứ nhất  của địch,
kiểm sóat  tòan bộ đất nước, từ Châu Giao đến Châu Đức ( tòan bộ miền Bắc đến Đèo
Ngang ).
Tháng 2- 544,  Lý Bí cử tướng Phạm Tu đem quân đánh Champa phá hại Châu Đức
, khiến vua Champa phải chạy trốn về nước. Tháng 2 năm 544 ,  Lý Bí  xưng đế đầu tiên nước
Việt Nam , tức là Lý Nam Đế , nhà Tiền Lý, quốc hiệu là Vạn Xuân, ý mong  xã tắc truyền đến
muôn đời,  theo Đại Việt sử ký tòan thư
.  Lý Nam Đế là người đầu tiên  nhận ra Hà Nội là vị trí
trung tâm  miền Bắc, xứ Đàng Ngòai, nên đóng đô ở cửa sông Tô Lịch , xây cất chùa  Phật
giáo lớn ở phường Yên Hoa ( Yên Phụ ) là chùa Khai Quốc , tiền thân của chùa Trấn Quốc,
Hồ Tây, Hà Nội. Một vị đế vương khác đế hiệu là Mai Hắc Đế, tên là Mai Thúc Loan quê ở Mai
Phụ , Thạch Hà, Hà Tĩnh ,khởi nghĩa năm 722 chống  giặc Đường, lập căn cứ ở  Rú Đơn,  
Hùng Sơn, xây thành Vạn An theo qui mô một kinh thành, liên kết  các châu miền núi và  
Champa , lên ngôi hòang đế, sau đó chỉ trong một trận ác chiến  đã chiếm được phủ thành
Tổng  Bình ( Hà Nội ).

Ngòai  các anh hùng lỗi lạc, Hà Tĩnh  còn cống hiến  cho đất nước  những nhà giáo dục ,
khoa học , ngoai giao , kinh tế , nhà thơ… như Sử Hy Nhan , Lê Hửu Trác , Phan Huy Ích ,
Nguyễn Du,  Nguyễn Công Trứ v.v…  Nguyễn Du tác giả
truyện Kiều  quê ở làng Tiên Điền ,
huyện Nghi Xuân, tuy gần Vinh, Bến Thủy hơn, nhưng thuộc tỉnh Hà Tĩnh, không phải thuộc
Nghệ An .

Hoành Sơn , Đèo Ngang , sông Gianh,  có làm cản trở phát triễn địa đầu Đàng Ngòai không
theo kịp phát triễn Đàng Trong chăng ?

Các cố thi sĩ Xuân Diệu, Chế Lan Viên…, khi trở lại miền Nam  sau 1975, đều công nhận phát
triễn miền Nam hơn hẳn miền Bắc
. Mới đây, một chức quyền chánh trị miền Bắc cũng đã
than  phiền phát triễn chậm trễ vùng Bắc Đèo Ngang , so với miền Nam Đèo Ngang.  Ngay cả
sau thời “ Đổi Mới “ tình trạng phát triễn Hà Tĩnh không có gì mới lạ trên phương diện nông
nghiệp, công nghiệp, dịch vụ, giao thông, thương mãi và hình như cả y tế, giáo dục, chưa rủ
bớt bụi, còn năng nề khuôn sao cũ. Chỉ là hình ảnh nối dài phát triễn  Nghệ An, cũng chưa
mấy gì nâng cao đời sống kinh tế dân gian cả.

Quan niệm một nông nghiệp đồi núi kiểu Tây Nguyên , miền Đông Nam Bộ, mô phỏng chế độ
ăn uống Mỹ châu La tinh hay các đảo Trung Mỹ.  

Nông nghiệp Hà Tĩnh cũng như nông nghiệp Thanh Hóa,  Nghệ An phải chuyễn hướng qua
nông nghiệp đồi núi mạnh hơn nữa,
thay quan niệm nông nghiệp đồng bằng lúa gạo vùng
thấp đầm lầy, như các vùng đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long. Tuy rằng năng xuất
lúa nước còn có thể tăng gia thêm nữa, nếu áp dụng  phân bón hóa học đúng hơn và phổ
biến sâu rộng hơn các giống cao năng, siêu năng mới đã có trong nước,  hội nhập với những
lòai cây trồng hoa màu hàng niên cao năng ngắn hạn đầm lầy, nhất là hội nhập nuôi tôm ,
nuôi cá  nước ngọt, nước lợ đầm lầy hay cá xứ mát ở thung lũng vùng núi, nay đã thuần
dưỡng được ở nhiều thung lũng cao nguyên khác nước nhà . Lo sợ ma thiêng nước độc
thâm căn cô đế vùng đồi núi, thật ra là các bệnh núi rừng  nhiệt đới,  như các lọai  sốt rét
rừng, nay đã được chế ngự được, nhờ áp dụng tốt hơn tiến bộ vượt bực y tế quốc tế chống
sốt rét, tại nhiều tỉnh Tây Nguyên chẳng hạn, có tiếng là độc đia thời Pháp thuộc: Kon Tum,  
Pleiku - Gia Lai , Đắc Lắc, Đắc Nông- Gia Nghĩa.

Về  cây lương thực đồi núi, phải áp dụng triệt để cải thiện kỷ thuật tiến bộ mới mẽ  thế giới về
 
bắp ( ngô ),  khoai lang, sắn ( khoai mì ) , khoai mỡ ( igname, yam ),  khoai sọ, các lọai khoai
môn
. Đề cao lề lối biến chế, ẩm thực kiểu Mỹ Châu La tinh, ít chú trọng đến gao - nếp hơn,  
nhưng phải bổ sung bằng các thực vật nhiều protein, nhiều dinh dưỡng tốt, như các lọai đậu
( đổ , không phải chỉ biết lac – đậu phụng , đậu nành- đổ tương )  đặc biệt của những vùng
nhiệt đới Trung Nam , châu Mỹ và những cây trái như các lọai chuối đất cao, chuối nấu ăn (
plantain – plantano ). Cùng cải thiện, tân tuyễn di truyền cây trái cỗ truyền  mà Hà Tĩnh đã nổi
tiếng thời Pháp thuộc như bưởi Phúc Trạch- Hương Khê, cam Hương Sơn, quýt ngọt Kỳ Anh,
dâu tằm ăn trái lọai Trung Đông( không chỉ là dâu tằm lấy lá nuôi tằm lấy tơ ),  vải  nguồn gốc
vải  “Phi tử tiếu “ ,. Phi tử là danh xưng của Đường - Dương Quí Phi, chỉ cười khi ăn vải ( lệ
chi ) Can Lộc - Hà Tĩnh v.v… Hà Tĩnh có rừng thông, nên cố phát triễn các lòai nấm ăn dưới
bóng rừng thông, cũng như các hạng động đá vôi, nên cố nuôi trồng các lọai nấm mỡ (
Agraricus sp., lọai nấm Paris hay Portobello xứ Ý,  đóng hộp hay ăn tươi )….  Chế độ ba bửa
khoai lang vẫn giúp cả nhà “ ông đồ Nghệ “ thông minh thành công thi đổ cả nhà, từ ông đến
cháu và ăn uống nhiều đổ ( đậu ), khoai mỡ, môn, sắn…,  vẫn giúp các đảo Caribbean tao ra
những lực sĩ cao lớn, mạnh mẽ ,cả lẫn nữ, chay đua mau lẹ nhất thế giới ở Thế Vận Hội Bắc
Bình vừa qua .

Hà Tĩnh nhiều mưa, sao lai để cho chè ( trà ) năng xuất kém cỏi so với trà Bảo Lộc- Lâm
Đồng, nơi một số vườn trà lai cao năng và  trà Assam, lại do chính dân Nghê Tỉnh ( Nghệ An
và Hà Tỉnh tạo lập  sau 1954  )  tạo ra ; hay các vườn trà Kenya, Tích Lan, Darjeeling- Ấn Độ  
?. Và lẽ dĩ nhiên là phải mạnh dạn hơn nữa, phát triễn cà phê arabica và cao su vùng đồi núi
,  qua các tỉnh Lào Boly khamsai, Khăm Muộn… theo những mô hình tiểu điền Tây Ninh ,
Krong Buk Đắc – Lắc Việt Nam,  thích hợp hơn là  mô hình Vân Nam tập thể,  Trung Quốc
đang ápdụng ở Luang Nậm Thà , Phong Sa Ly và OudomSay, hay ở miền Bắc Cam Bốt.
Cũng không nên quên thí nghiệm các lòai cây trái đồi núi  xứ mát , bán nhiệt đới ít đòi hỏi  
nhu cầu lạnh ( cây bơ - avocado, dẽ bi -macadamia , ít nhất là làm cây che ánh nắng , nếu
được, cho các vừờn cà phê chè tân tạo, kiwi , sung tây ngot- Ficus carica …) và tại sao
không ,  các giống  hột điều – cashew nut, tiêu,  biên tế  chịu lạnh, chịu mưa nhiều hơn,( có lẽ
ở những thung lũng luôn cả ca cao, làm sô cô la ) như thể các giống cao su biên tế chịu lạnh
Hải Nam, Ấn Độ, Thái Lan ?

Nâng cấp , hòan tất  mau lẹ hơn hệ thống giao thông đường bộ và  cảng biễn Vũng Áng –
Sơn Dương phát triền cây công nghệ , du lịch và công nghệ luyện kim, trích ti tan,  giao
thương quốc nội , quốc ngọai.

Nâng cấp quốc lộ 1 theo dự án xa lộ cao tốc, từ Vũng Áng – Sơn Dương đến  tỉnh lỵ Hà Tĩnh  
và các thị trấn Hồng Lĩnh,Thạch Hà: đường quốc lộ số 8 Việt –Lào, dài 85 km ở lảnh thổ Việt,
từ Bải Vọt  đến đèo Kẹo Nưa, rồi  nối đường số 13 Lào đến tỉnh lỵ Borikhamsay trên bờ sông
Mê Kông là Pak San. Mà  cũng không quên nối tỉnh lỵ Hà Tĩnh Bải Đức Thôn, Thanh Lảng,
Yên Lảnh, đường số 12, đến cửa khẩu Mụ Giạ, ít nhất  tương  đương đường 19  Qui Nhơn-
An Khê- Pleiku.   
Trong khi chờ đợi đầu tư Ngân Hàng Phát triễn Á Châu ( ? ) trợ cấp hay cho
vay, thực hiện một đường  ngang Đông Tây Xuyên Á  từ Vũng Áng qua tỉnh Khăm Muộn (
Khamuoane ) đến Thà Khẹt,  và thành phố Thái Lan lớn Nakhon Phanom,  trên bờ sông Mê
Kông bên kia Thà Khẹt .

Không nâng cấp mau lẹ hai con đường huyết mạch này, ắt sẽ khó lòng mở rộng phát triễn  
chung sức Lào Việt cao su, cà phê chè arabica, các lòai cây ăn trái đặc sản Hà Tĩnh hay phát
triễn du lịch đến hai tỉnh Lào kể trên, tổ chức thăm  quan dãy núi hàng ngàn đỉnh
núi nhọn-
rock pinnacles
ở Ban Nahin, Pouphamane tỉnh Borikhamsay, còn lớn hơn cả  rặng núi  99
ngọn núi hình răng cưa chọc trời Hồng Lĩnh ( hay Ngàn Hống ), Hà Tĩnh. Rặng núi Lào này có
thể đến tham quan dễ dàng từ thị trấn Lắc Xao, trên đường số 8. Phía Nam Lắc Xao là rừng
nguyên sơ  của lưu vực sông Nậm Thuần ( Thuen ) nhiều muông thú  hoang dã được bảo vệ.
Hy vọng đập Nam Thuen 2  Lào Việt, sẽ được Ủy Ban Mê Kông mau lẹ xây cất, như các đập
Nam Ngum và các đập thủy điện Thái Lan, bên kia bờ sông Mê Kông, góp sức vào phát triễn
công nghệ Hà Tĩnh - Nghệ An.  Giữa tỉnh lỵ Paksan và  thủ đô Viêng Chanh  còn có chùa “
vết
chân Đức Phật – footprint of Buddah
“ Vat Phra Bat, một vị trí hành hương quan trọng dân
Lào.  Tỉnh lỵ Thakhet của tỉnh Khăm Muộn còn nhiều vết tích văn hóa , kiến trúc Pháp như
Viêng Chanh  và cách tỉnh lỵ 8km  phía Nam là chùa tháp  That Sikhotabong. Do vua
Nanthasen xây cất vào thế kỷ thứ 9 hay thứ 10, trước cả  tháp chùa Thiên Mụ ( ? ) và đã
được trùng tu  thập niên 1950. Đồi núi  tỉnh  Khăm Muộn  không cao lắm, nghiêng về tây  phía
thung lũng sông Mê Kông, cũng như tỉnh Hủa Phăn, chứa nhiều hang động đẹp đẽ, như
Tham Xiêng Lieup, Tham Nang An, Tham Pha Nạm,  Tham Phayin .  
                            
Hai công trình xây dựng cảng Hà Tĩnh là cảng Đông Tây Mũi Ròn,  Vũng Áng phía tây và Sơn
Dương phía đông, trong số 9 cảng sông,cửa lạch và cảng biễn ở Hà Tĩnh.
 Cảng Vũng Áng,
khởi công xây dựng năm 1998, đến năm 2001 đã hòan tất giai đọan đầu , thuận lợi cho tàu  
trọng tải 15000 – 30 000 tấn và có thể lớn hơn  đến 45 000 tấn, ở giai đọan 2. Cảng Sơn
Dương  cũng có điều kiện xây dựng các bến cảng  cho tàu cở lớn  đến 30 000 tấn. Công
xuất  hai cảng dự trù hòan tất năm 2010, sẽ khỏang 4.5 triệu tấn mỗi năm . Phát triễn cụm
công nghệ, khu chế xuất hai cảng này sẽ làm đầu tàu  phát triễn. Xuyên vùng , Xuyên Á,
thông qua hai cửa khẩu Cầu Treo , gần đèo Kẹo Nưa và cửa khẩu gần đèo Mụ Giạ.
Cụm cơ
khí  Vũng Áng, Sơn Dương cần liên kết với việc khai thác quặng sắt Thạch Khê , huyện
Thạch Hà, trử lượng trên 500 triệu tấn, hàm lượng sắt cao 62.15 %, nằm sâu dưới mặt đất
chừng  40 – 100m , mỗi năm có thể khai thác10 triệu tấn quặng , nhiều hơn hẳn quặng sắt
Trại Cau Thái Nguyên.
Vũng Áng, Sơn Dương có thể trở thành Đà Nẳng,  một đầu tàu phát
triễn liên vùngcủa đường số 9 xuyên Á, Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương mai đây chăng ?  Có
lẽ cũng nên xúc tiến gấp  đầu tư liên doanh với công ty ngọai quốc  khai thác quặng oxid  
titan, dọc bờ biển, trử lượng 2- 5 triệu tấn,  như đang làm ở bờ biển Thừa Thiên …      
.                  (Irvine , Ca Li ngày 24 tháng 9 , năm 2008 . )