Câu Lạc Bộ
The Vietnamese Historical and Cultural Performing Arts Foundation
PO Box 1571 - Westminster, CA 92684-1517 - (949) 786-6840
Please click here if you cannot
read the Vietnamese characters
on this website - Xin nhan day
neu Qui Vi khong doc duoc chu
Viet tren trang nay
©2003 Hùng Sử Việt
VIETCH-PAF
              Quốc Lộ 1A:  Con đường thiên lý Bắc Nam
                                                                                                
                                                                                              
 Song Thuận

Quốc lộ 1A (QL1A) là đường bộ chạy dài theo chiều dọc nước Việt Nam từ miền Bắc ở
điểm xuất phát là cây số 0 (Ải Nam Quan) thuộc tỉnh Lạng Sơn tới miền Nam tại cây số
2,301.340 (Năm Căn) thuộc tỉnh Cà Mau.

QL1A xưa là con đường thiên lý Bắc Nam, hay con đường cái quan, đường xuyên Việt,
đường số 1…được xây dựng qua nhiều thời kỳ khác nhau. (19).

Quốc Lộ 1A dài 2,301.340 km, đi qua tổng cộng 32 tỉnh và thành phố, vượt 5 ngọn đèo
hiểm trở  (Đèo Tam Điệp, đèo Ngang, đèo Hải Vân, đèo Cù Mông và đèo Cả) và băng qua
khoảng 874 cây cầu lớn nhỏ. (nguồn Wikipedia).
Những tỉnh và thành phố trên QL1A là:

-  
Ải Nam Quan (Cửa khẩu Hữu Nghị Quan): Km 0.
1- Lạng Sơn (km 16)
2- Bắc Giang (km 119)
3- Bắc Ninh (km 139)
4- Hà Nội (km 170)
5- Phủ Lý (km 229, tỉnh Hà Nam)
6- Ninh Bình (km 263)
---------------------------------------------
đèo Tam Điệp
7- Thanh Hóa (km 323)
8- Vinh (km 461, tỉnh Nghệ An)
9- Hà Tĩnh (km 510)
--------------------------------------------  
đèo Ngang
10- Đồng Hới (km 658, tỉnh Quảng Bình)
11- Đông Hà (km 750, tỉnh Quảng Trị)
12- Huế (km 824, tỉnh Thừa Thiên-Huế)
-------------------------------------------…  
đèo Hải Vân
13- Đà Nẵng (km 929)
14- Tam Kỳ (km 991, tỉnh Quảng Nam)
15- Quảng Ngãi (km 1,,054)
16- Quy Nhơn (km 1,232, tỉnh Bình Định)
---------------------------------------------   
đèo Cù Mông
17- Tuy Hòa (km 1,329, tỉnh Phú Yên)
--------------------------------------------   
đèo Cả
18- Nha Trang (km 1,450, tỉnh Khánh Hoà)
19- Phan Rang-Tháp Chàm (km 1,528, tỉnh Ninh Thuận)
20- Phan Thiết (km 1,701, tỉnh Bình Thuận)
- Xuân Lộc (km 1,867, tỉnh Đồng Nai)
21- Long Khánh (km 1,867, tỉnh Đồng Nai)
- Thống Nhất (km 1,867, tỉnh Đồng Nai)
- Trảng Bom (km 1,867, tỉnh Đồng Nai)
22- Biên Hòa (km 1,867, tỉnh Đồng Nai)
23- Bình Dương (km 1,879)
24- Sài Gòn (km 1,889)
25- Tân An (km 1,936, tỉnh Long An)
26- Mỹ Tho (km 1,959, tỉnh Tiền Giang)
27- Vĩnh Long (km 2,029)
28- Thành phố Cần Thơ (km 2068)
29- Hậu Giang
30- Sóc Trăng (km 2,119 tỉnh Sóc Trăng)
31- Bạc Liêu (km 2,176)
32-
Cà Mau (km 2,236)
- Năm Căn thuộc
Cà Mau (Km 2301- điểm cuối). (Nguồn: Wikipedia)

Ngoài
QL1A còn :
-
QL1B là đường rẽ từ QL1A tại thị trấn Đồng Đăng đến thành phố Thái Nguyên, dài 148.5
km.

-
QL1C  nối thành phố Nha Trang với QL1A (dài 17.3 km) từ đèo Rù Rì ở Diên Khánh –
Khánh Hòa đến ngã ba Thành – Nha Trang).

-
QL1D mới làm (2001) là đường đi tránh đèo Cù Mông để vào thành phố Quy Nhơn, dài 35
km.

-
QL1K nối liền quận Thủ Đức, Sài Gòn, qua huyện Dĩ An, Bình Dương, đến thành phố Biên
Hoà, tỉnh Đồng Nai. QL1K khởi đầu tại ngã tư Linh Xuân, giao với quốc lộ 1A, qua cầu Hóa
An (sông Đồng Nai) vào Biên Hòa và chấm dứt tại ngã ba Hố Nai (giao với quốc lộ 1A).

-
Xa Lộ Biên Hòa nối liền Thành phố Sài Gòn và Biên Hoà (Đồng Nai), nay đổi tên là Xa Lộ
Hà Nội (1984), dài 31 km, rộng 21 m, xây năm 1959 , hoàn tât 1961, bắt đầu từ cầu Phan
Thanh Giản (nay là Điện Biên Phủ), kết thúc tại ngã tư Tam Hiệp, Biên Hòa.
-
Xa lộ Đại Hàn là đoạn QL1A từ ngã ba Thủ Đức đến ngã ba An Lạc, quận Bình Tân, qua
địa phận Sài Gòn và tỉnh Bình Dương, dài 43.1 km.








































(Bản đồ trích từ nguồn Wikipedia)

Để có thể nhớ những tỉnh mà QL1A di qua, xin đọc bài thơ lục bát sau đây:

            Đường thiên lý Bắc Nam

       Con đường thiên lý Bắc Nam (1)
       Khởi đầu từ
Ải Nam Quan biên phòng
       Đó là “Ải Bắc”
Lạng Sơn
       Ta gọi “Pha Lũy”, ngăn phường Hán xâm. (2)

       Đường xuôi qua Ải Chi Lăng
       Nơi còn dấu Quỷ Môn quan kinh hoàng (3)
       Tiếp theo là tỉnh
Bắc Giang,
       
Bắc Ninh nối tới kinh thành Thăng Long.

       Ngàn năm văn vật, sử hùng
       
Hà Nội, Lãng Bạc, Hồ Gươm, Bắc Thành (4)
       Núi Nùng, Sông Nhị thênh thang (5)
       “Dấu xưa xe ngựa”, đoạn tràng liễu xanh. (6)

       
Phủ Lý thuộc tỉnh Hà Nam
       Hoa Lư: Bộ Lĩnh , Lê Hoàn đóng đô (7)
       
Ninh Bình, tên gọi bây giờ
       Qua
đèo Tam Điệp, nghe hò miền Trung. (8)

       Chốn xưa Nguyễn Huệ dừng chân (9)
       Sĩ Nghị mất vía, Mãn Thanh tan hàng
       Ấy đèo Ba Dội dân gian
       Xuân Hương nổi tiếng “chồn chân vẫn trèo!” (10)

       Xuôi về mảnh đất dân nghèo,
       Đây
Thanh, Nghệ, Tĩnh sáo diều nghìn năm
       Địa linh , nhân kiệt  hiền nhân  
       Châu Hoan, Châu Ái, Cửu Chân một thời. (11)

       
Đèo Ngang dừng bước chơi vơi
       Thanh Quan nhớ nước, riêng tôi nhớ nhà! (12)
       “Hoành Sơn một dải” phương xa
       Nguyễn Hoàng mở cõi sơn hà Đại Nam (13)

       
Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên
“                Nước non ngàn dậm”,  chuyện tình nhớ chăng?
       Đời Trần, công chúa Huyền Trân
       Miệng hoa, mắt biếc tài hơn anh hùng! (14)

       
Hải Vân “mây biển” hiểm hung
       Đèo cao, núi thẳm - sóng thần, hang dơi! (15)
       Thở ra…
Đà Nẵng đây rồi!
      
 Tam Kỳ, Quảng Ngãi, một trời Quy Nhơn!

       Đèo nào tên gọi
Cù Mông? (16)
       Bước qua ái ngại, sợ không yên bình
       
Tuy Hoà thuộc tỉnh Phú Yên
       Ráng lên!
Đèo Cả, ngả nghiêng sợ gì! (17)

       
Nha Trang cát trắng xuân thì
       Mắt như ngọc bích, ngày về long lanh
       
Phan Rang, Phan Thiết, biển xanh…
       Ninh Thuận, Bình Thuận tỉnh thành  ngày nay.

       
Xuân Lộc đúng tỉnh Đồng Nai!
      
 Long Khánh, Thống Nhất chạy dài Trảng Bom
       Biên Hòa rồi tới Bình Dương
       Nhớ  đường Xa Lộ thân thương Sài Gòn!

       Thủ đô hòn ngọc Viễn Đông
       Một thời hoa mộng, trông mong hẹn hò
      Thương ai khắc khoải đợi chờ
       Người đi vá mảnh cơ đồ… về chưa?

       
Tân An ghé bến Mỹ Tho
       Uống ly nước mía, chờ (xe) đò Vĩnh Long
       Cần Thơ đợi “bắc” qua sông
       Nay cầu treo đã vượt dòng
Hậu Giang.

       Sóc Trăng phố biển rộn ràng
       
Bạc Liêu góp mặt đồng bằng Cửu Long (18)
       Con đường thiên lý xa xăm
       
Cà Mau là chặng cuối cùng đó anh!

       Vương Sinh


Ghi chú:

(1)  Đường thiên lý là tên gọi cũ của Quốc Lộ 1A (QL1A) ngày nay. Thời nhà  Nguyễn còn
có tên là “đường cái quan”, chạy dài từ Lạng Sơn (cây số 0 ở Ải Nam Quan  (nay gọi là
“Hữu Nghị Quan”) đến mũi Cà Mâu (thị trấn Năm Căn – cây số 2,301.340). Đường thiên lý
được thiết lập và xây dựng qua nhiều triều đại. Ngày nay, QL1A từ Bắc vào Nam qua 32 tỉnh
và thành phố, vượt 5 con đèo hiểm trở là đèo Tam Điệp, đèo Ngang, đèo Hải Vân, đèo Cù
Mông và đèo Cả,  vượt qua khoảng 874 cây cầu lớn nhỏ.

(2) Pha Lũy hay Bắc ải là tên ải Nam Quan do người Việt gọi, ở thị trấn Đồng Đăng, phía
bắc tỉnh Lạng Sơn. Người Trung Hoa vẫn gọi là trấn Nam Quan. Năm 1953, Mao Trạch
Đông đổi là “Mục Nam Quan” và sau này có tên là “Hữu Nghị Quan” hay “Cửa Khẩu Hữu
Nghị” (Vị trí cây số 0 ngày nay lùi sâu vào nội địa Việt Nam, khác với vị trí cũ). Ải Pha Lũy là
nơi phòng ngự biên cương, chống sự xâm nhập của giặc Hán từ phương bắc.

(3) Quỷ Môn Quan là một địa điểm hiểm trở, nhỏ hẹp trong Ải Chi Lăng. Ngạn ngữ Trung
Hoa có câu: “Quỷ Môn Quan, Quỷ Môn Quan! Thập nhân khứ, nhất nhân hoàn”.   

(4) Hà Nội là tên gọi của thành Thăng Long  vào năm 1831 (đời vua Minh Mạng).
Thành Hà Nội có hai vị quan đại thần nhà Nguyễn hy sinh để giữ thành khi bị Pháp tấn
công. Đó là Nguyễn Tri Phương (1800-1873) hy sinh năm 1873 và Hoàng Diệu (1829 -
1882) hy sinh năm 1882.

Lãng Bạc là nơi Hai Bà Trưng đánh quân Mã Viện nhiều trận kịch liệt. ..
Hồ Gươm còn gọi là hồ Hoàn Kiếm do tích Bình Định Vương Lê Lợi khởi nghĩa đã được
gươm thiêng, đánh đuổi quân Minh ra ngoài bờ cõi. Khi lên ngôi, vua Lê Lợi thăm lại hồ
gươm, thấy một con rùa lớn xuất hiện. Vua rút gươm ra và rùa đã nhanh chóng đớp mất
thanh gươm, lặn xuống đáy hồ. Theo sự tích này, Hồ được mang tên là Hồ Hoàn Kiếm (trả
lại kiếm)

Vua Quang Trung (1788-1792) đổi tên thành Thăng Long là Bắc Thành. Vua có công đánh
thắng quân Mãn Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy, xác giặc chất thành gò (gò Đống Đa).

(5) Núi Nùng (núi Long Đỗ) nằm ở trong thành cổ Hà Nội,. Sông Nhị (Nhị Hà hay sông Hồng)
chảy qua Hà Nội.  Núi Nùng, sông Nhị chính là núi sông tiêu biểu của thành Hà Nội.

(6) “Thăng Long thành hoài cổ” là bài thơ nổi tiếng của Bà Huyện Thanh Quan:

“Tạo hóa gây chi cuộc hí trường
Đến nay thấm thoắt mấy tinh sương
Dấu xưa xe ngựa hồn thu thảo,
Nền cũ lâu đài bóng tịch dương,
Đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt,
Nước còn cau mặt với tang thương.
Ngàn năm gương cũ soi kim cổ.
Cảnh đấy người đây luống đoạn trường”

(7) Hoa Lư thuộc tỉnh Ninh Bình ngày nay, xưa là kinh đô thời vua Đinh Tiên Hoàng (968-
979) và vua Lê Đại Hành (980-1005).

(8) Đèo Tam Điệp:  Ở giữa tỉnh Ninh Bình và tỉnh Thanh Hóa, gồm 3 ngọn, đèo giữa cao
nhất (110 m), có bia đá khắc bài thơ “Quá Tam Điệp Sơn”. Pháp mở đường từ đền Dâu
(Ninh Bình) qua đền Sòng (Thanh Hóa), không qua Tam Điệp. Nay có đường hầm.

(9) Vua Quang Trung đã dừng chân tại đèo Tam Điệp trước khi đem quân vào Thăng Long
đánh  đuổi  quân Mãn Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy,  Trận Đống Đa, giặc Thanh bị giết rất
nhiều, xác chất thành gò (gò Đống Đa).

(10) Dân gian gọi đèo Tam Điệp là “đèo Ba Dội”. Nữ sĩ Hồ Xuân Hương làm bài thơ “Đèo Ba
Dội” nổi tiếng như sau:

“Một đèo, một đèo, lại một đèo,
Khen ai khéo tạc cảnh cheo leo.
Cửa son đỏ loét tùm hum nóc,
Hòn đá xanh rì lún phún rêu.
Lắt lẻo cành thông cơn gió thốc,
Đầm đià lá liễu giọt sương gieo.
Hiền nhân, quân tử ai là chẳng ...
Mỏi gối, chồn chân vẫn muốn trèo”

(11) Châu Hoan là tên cũ của Nghệ An . Châu Ái  là tên cũ của Thanh Hóa (cũng gọi là Cửu
Chân từ thời Hán).

(12) Đèo Ngang: Thuộc dãy Hoành Sơn chắn ngang QL1A, cách biên giới Nam Quan (Hữu
Nghị Quan - Lạng Sơn) khoảng 585 km, là ranh giới giữa hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình
(Đồng Hới). Đèo cao 250 m, dài 6 km, cách sông Gianh 27 km, cách Hà Tĩnh 75 km về phía
bắc. Đây là ranh giới giữa Đại Việt và Chiêm Thành trước năm 1069. Thời Pháp thuộc, đèo
Ngang có tên trên bản đồ là “Porte d’Annam”.

Trong văn học, đèo Ngang nổi tiếng với bài thơ “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh
Quan:
(Nguyễn Thị Hinh):

“Bước tới đèo Ngang bóng xế tà
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa
Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà
Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia
Dừng chân đứng lại: Trời, Non, Nước
Một mảnh tình riêng ta với ta!”
.
(13)  Nguyễn Hoàng sợ Trịnh Kiểm (anh rể) ám hại (như đã giết Nguyễn Uông anh của
Nguyễn Hoàng), nên sai người hỏi Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm kế lâu dài. Trạng nói:
“Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân” (Một dẫy Hoành Sơn kia là nơi dung thân đời đời).
Nguyễn Hoàng bèn nhờ chị là Ngọc Bảo nói với anh rể để được trấn nhậm tại Thuận  Hóa
(Nay là vùng Quảng
Trị và Thừa Thiên - Huế). Nhờ đó, chúa Nguyễn Hoàng đã mở rộng bờ cõi nước ta về
phương Nam.

(14) Vua nhà Trần gả Công chúa Huyền Trân cho vua Chiêm Thành Chế Mân để nhận quà
dẫn cưới là 2 châu Ô, Lý tức vùng đất Nam Quảng Trị và tỉnh Thừa Thiên Huế ngày nay.

(15) Đèo Hải Vân: Thuộc dẫy Trường Sơn, trên QL1A nằm giữa tỉnh Thừa Thiên Huế về
phía
bắc và thành phố Đà Nẵng về phía nam. Đèo cao 496 m, dài 21 km, rất hiểm trở. Ca dao có
câu: “Đường bộ thì sợ Hải Vân. Đường thủy thì sợ Sóng thần Hang Dơi”. Trên đỉnh đèo Hải
Vân xây cửa ải “Hải Vân quan” và biển đề “Thiên hạ đệ nhất hùng quan”. Đây là ranh giới
Đại
Việt và Chiêm Thành thời nhà Trần. Ngày nay đã có đường hầm xuyên núi, giao thông trên
Quốc Lộ 1A không cần phải vượt đèo Hải Vân nữa

(16) Đèo Cù Mông: Là con đèo thứ tư trên QL1A từ Bắc vô Nam (thứ tự là đèo Tam Điệp
giữa
Ninh Bình & Thanh Hóa, đèo Ngang, đèo Hải Vân, đèo Cù Mông và Đèo Cả). Đèo Cù Mông
cao 245 m, dài 7 km, dốc 9% rất hiểm trở, nằm giữa tỉnh Bình Định (địa phận Quy Nhơn) và
tỉnh Phú Yên (địa phân Tuy Hòa). Đây là biên giới Đại Việt và Chiêm Thành thời nhà Lê (Lê
Thánh Tông). Ngày nay đã có đường Quy Nhơn Sông Cầu qua lại Bình Định và Phú Yên
nên
không qua đèo Cù Mông nữa. Từ năm 1471 đến thời chúa Nguyễn Hoàng (1600-1613), đèo
Cù Mông là biên giới Việt Chiêm.

(17) Đèo  Cả: Nằm giữa tỉnh Phú Yên (Tuy Hòa) và tỉnh Khánh Hòa (Nha Trang), dài 9 km,
cao
153 m, tương lai sẽ có đường hầm xuyên núi.  

(18) Đồng bằng sông Cửu Long (miền Tây) được 2 con sông Tiền và sông Hậu là 2 nhánh
của sông Mê Kông bồi đắp phù sa, cùng nhiều kinh rạch, là một vùng đất phì nhiêu và trù
phú nhất Việt Nam. Đây là vựa lúa chính của cả nước. Miền Tây hiện có 12 tình (An Giang,
Bạc Liêu, Bến Tre, Cà Mau, Đồng Tháp, Hậu Giang , Kiên Giang, Long An, Sóc Trăng, Tiền
Giang, Trà Vinh, Vĩnh Long) và một thành phố (Cần Thơ).

(19) Đến thời nhà Nguyễn, trên đường thiên lý triều đình cho đặt nhiều nhà  trạm (dịch trạm)
để chuyển công văn, sắc lệnh của nhà vua đến các tỉnh ở miền Nam hoặc miền Bắc (vua
đóng đô ở Huế, được coi là trung tâm của đất nước). Những công văn thường được cuộn
tròn đựng trong 1 ống tre nhỏ, có bao giấy và niêm phong, đóng dấu mộc cẩn thận. Ống tre
nhỏ này sẽ bỏ trong ống tre lớn hơn, và được bao giấy, niêm phong thêm một lần nữa. Tại
mỗi dịch trạm đều có phu trạm và cai đội thi hành việc chuyển công văn. Có vài dịch trạm
được cấp ngựa để di chuyển.

Sách tham khảo:
- Sổ tay địa danh Việt Nam – Đinh Xuân Vịnh – Nhà Xuất Bản ĐHQG HN – 2002.
- Địa lý Việt Nam - Nguyễn Khắc Ngữ & Phạm Đình Tiếu – Cơ Sở XB Sử Địa.
- Đại Việt Sử KýTtoàn Thư – Nhà Xuất Bản Khoa học Xã Hội – 1998
- Việt Nam Sử Lược - Trần Trọng Kim – Nhà XB Miền Nam – 1971
- An Nam Chí Lược – Lê Tắc – Nhà Xuất Bản Thuận Hóa – Trung Tâm Văn Hóa Ngôn Ngữ
Đông Tây.
- Wikipedia – Internet

.